Gedoogplicht of zakelijk recht overeenkomst?24 juli 2014

Leidingbeheerder TenneT biedt grondeigenaars zakelijk recht overeenkomsten aan. Daarmee moet de oplegging van gedoogplichten worden voorkómen. De aangeboden overeenkomsten grijpen echter dieper in op het eigendomsrecht dan een gedoogplicht ingevolge de Belemmeringenwet privaatrecht. Weegt de afsluit- en meewerkvergoeding daar tegen op?

Ten behoeve van de realisering van de 380 kV hoogspanningsverbinding tussen Wateringen en Beverwijk worden grondeigenaars benaderd door TenneT, het bedrijf dat de leiding zal aanleggen en beheren. TenneT tracht met eigenaars een overeenkomst te sluiten op basis waarvan een zakelijk recht van opstal wordt gevestigd. Daarnaast wil TenneT concrete afspraken maken met de eigenaars en andere rechthebbenden over beperking van de (feitelijke) gebruiksmogelijkheden.

Wordt een overeenkomst gesloten, dan ontvangt de eigenaar een vergoeding voor de afsluiting van het zakelijk recht, de "afsluitvergoeding". De eigenaar die tevens gebruiker is, dan wel de rechtmatige gebruiker van de grond (bijvoorbeeld een pachter) kan (daarnaast) aanspraak maken op een vergoeding voor de medewerking aan de uitvoeringswerkzaamheden (de "meewerkvergoeding"). Wordt binnen een door TenneT gestelde termijn een akkoord bereikt, dan is TenneT bereid een zogenoemde "efficiencypremie" te vergoeden, een opslag van 20% op de aangeboden afsluit- en meewerkvergoeding.

De hoogte van de aangeboden afsluitvergoeding is afhankelijk van de oppervlakte van het eigendom dat wordt belemmerd. In het algemeen zal een strook onder een bovengrondse hoogspanningsleiding (of boven een ondergrondse hoogspanningsleiding) en aan weerszijden van de leiding als belemmerde strook worden aangemerkt. Bij de bovengrondse gedeelten van de nieuwe 380 kV leiding wordt uitgegaan van een belemmerde strook met een breedte van 50 meter. Voor de eerste 7,5 meter ter weerszijden van de leiding biedt TenneT een eenmalige afsluitvergoeding aan van (thans) € 2,82 per m2. Voor de overige 17,5 meter ter weerszijden van de leiding biedt TenneT een eenmalige afsluitvergoeding aan van (thans) € 1,41 per m2.

De hoogte van de aangeboden meewerkvergoeding is afhankelijk van de benodigde oppervlakte van het tijdelijke werkterrein. In beginsel biedt TenneT (thans) een eenmalige meewerkvergoeding van € 1,12 per m2 aan, maar indien een bepaalde oppervlakte wordt overschreden biedt TenneT voor de overige vierkante meters (thans) een vergoeding van € 0,56 per m2 aan.

Komt geen zakelijk recht overeenkomst tot stand, dan kan TenneT de Minister met een beroep op de Belemmeringenwet privaatrecht verzoeken een gedoogbeschikking te nemen. Op basis van een dergelijk besluit van de Minister worden de eigenaars en andere rechthebbenden, kort gezegd, verplicht de aanleg en instandhouding van de hoogspanningsverbinding te gedogen. Een gedoogbesluit mag niet lichtvaardig worden genomen. TenneT dient te beproeven of de eigenaars en rechtmatige gebruikers tot een minnelijke regeling bereid zijn.

Tegen een gedoogbesluit staan gebruikelijke bestuursrechtelijke rechtsmiddelen open. Bovendien geldt een bijzondere rechtsgang: de rechthebbende die van mening is dat de belemmering van dien aard is, dat redelijkerwijs onteigening is aangewezen of die meent dat de gedoogbeschikking meer beperkingen meebrengt dan voor de aanleg en instandhouding van de leiding noodzakelijk is, kan het bevoegde gerechtshof verzoeken de vernietiging van de gedoogbeschikking uit te spreken.

Wordt een gedoogplicht opgelegd dan heeft de rechthebbende aanspraak op vergoeding van alle schade die daarvan het gevolg is. Daaronder dient te worden begrepen: vermogensschade, inkomensschade en overige schade. Een rechthebbende kan, telkens wanneer hij meent schade te lijden, een onderbouwd verzoek aan TenneT doen toekomen. Komen partijen er niet uit, dan is de kantonrechter bevoegd te beslissen op alle vorderingen tot vergoeding van schade.

Ook wanneer een zakelijk recht overeenkomst wordt gesloten, behoudt de rechthebbende aanspraak op onvoorziene schades. De aanspraak op vergoeding van vermogensschade en op voorzienbare toekomstschade wordt in de standaardovereenkomst van TenneT echter beperkt. Daar komt bij, dat de in een zakelijk recht overeenkomst concreet opgelegde verplichtingen dieper ingrijpen in het eigendoms- en gebruiksrecht dan de algemene gedoogplicht voortvloeiende uit een beschikking op grond van de Belemmeringenwet.

De inhoud van de standaard overeenkomst van TenneT wordt in de praktijk niet breed gedragen. De Federatie Particulier Grondbezit heeft met de standaard overeenkomst niet ingestemd. Onlangs is bekend geworden dat TenneT zich jegens LTO Nederland wil verbinden om na het sluiten van zakelijk recht overeenkomsten opnieuw met grondeigenaars in overleg te treden indien de ontwikkeling van de jurisprudentie of de wetgeving daartoe aanleiding zou geven. De gedachte achter dit zogenoemde "kapstokhaakje" is dat grondeigenaars die een zakelijk recht overeenkomst sluiten niet slechter af zouden mogen zijn dan grondeigenaars die een gedoogplicht opgelegd hebben gekregen.

Op het eerste gezicht is twijfelachtig of grondeigenaars aan de toezegging van TenneT in de richting van LTO rechten kunnen ontlenen. TenneT biedt het "kapstokhaakje" tot dusverre immers niet aan als onderdeel van de zakelijk recht overeenkomst of gebruiksovereenkomst.

Wij staan u graag bij als het aankomt op onderhandelingen ter voorkoming van een gedoogplicht of in (schade)procedures op basis van de Belemmeringenwet privaatrecht. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Arjan van Delden

Deel deze pagina:

Contactpersoon