Pandrecht op onder eigendomsvoorbehoud geleverde zaken14 juli 2016

In faillissementen worden nogal eens zaken aangetroffen die onder eigendomsvoorbehoud zijn geleverd. In de door de leverancier gebruikte algemene voorwaarden is veelal opgenomen dat de eigendom van de geleverde zaken eerst overgaat op het moment waarop de koopsom daarvan volledig is betaald. Dat betekent simpel gezegd dat als de curator de resterende koopsom voldoet de boedel daarmee de geleverde zaken in volle eigendom verkrijgt; voldoet de curator de resterende koopsom niet, dan kan de leverancier de geleverde zaken terughalen.

De koper van onder eigendomsvoorbehoud geleverde zaken, die in staat van faillissement komt te verkeren, heeft veelal een bankfinanciering. Ter verkrijging van krediet en tot meerdere zekerheid van terugbetaling daarvan heeft de kredietnemer in veel gevallen pandrechten op de huidige en toekomstige voorraad en inventaris moeten geven aan de bank.

Vraag:

Verkrijgt de bank ook een pandrecht op een onder eigendomsvoorbehoud geleverde zaak als de resterende koopsom ten tijde van het faillissement wordt voldaan en eerst daarmee de volle eigendom van de zaak in de boedel valt?

Antwoord

Ja, aldus de Hoge Raad in zijn recente uitspraak van 3 juni 2016 (ECLI:NL:HR:2016:1046 / Rabobank-Reuser).

Toelichting

De curator trof in de failliete boedel aan allerlei activa, waaronder ook een zaak welke onder eigendomsvoorbehoud was geleverd. De eigendom van deze zaak zou eerst volledig op failliet overgaan als de resterende koopsom was betaald. Na overleg met de pandhouder, de Rabobank, is besloten dat de Rabobank de resterende koopsom voldeed. Hierna verkocht de curator alle activa, waaronder derhalve ook de zaak die eerst na betaling door de Rabobank in volle eigendom werd verkregen door de boedel. De curator stemde ermee in dat de koper de koopsom voldeed aan de Rabobank (pandhouder), een en ander onder het voorbehoud van de aanspraak van de failliete boedel op de overwaarde (de verkoopwaarde van de zaak minus de betaling van de Rabobank ter verkrijging van de volle eigendom) van de bewuste zaak.

Na de verkoop claimde de curator de overwaarde van de bewuste zaak, omdat het een toekomstige zaak betrof welke bij voorbaat was verpand. De volle eigendom werd namelijk eerst tijdens faillissement verkregen, waardoor de failliet (kredietnemer c.q. pandgever) niet langer beschikkingsbevoegd was het pandrecht te vestigen. Aldus zou de Rabobank geen pandrecht op de bewuste zaak hebben kunnen verkrijgen en kon zij zich niet onder het pandrecht verhalen op de opbrengst daarvan. De Rabobank was het hiermee oneens.

In cassatie stelde de Hoge Raad de Rabobank in het gelijk. Daartoe overweegt hij in de rechtsoverwegingen 4.2.3-5 als volgt:

"Het door de wetgever beoogde systeem brengt mee dat de verkrijger onder eigendomsvoorbehoud als bedoeld in art. 3:92 lid 1 BW uit hoofde van de voltooide levering een positie verkrijgt waarin de uitgroei tot een onvoorwaardelijk eigendomsrecht uitsluitend nog afhankelijk is van de vervulling van de opschortende voorwaarde, welke wordt bewerkstelligd door voldoening van de (restant)prestatie (de resterende koopsom, red.). Zolang de voorwaarde niet is vervuld, zijn zowel de vervreemder als de verkrijger voorwaardelijk eigenaar, de vervreemder onder ontbindende voorwaarde en de verkrijger onder opschortende voorwaarde, en is hun beider beschikkingsbevoegdheid ten aanzien van de desbetreffende zaken dienovereenkomstig beperkt. De verkrijger onder eigendomsvoorbehoud kan zijn voorwaardelijk eigendomsrecht dan ook slechts onder diezelfde voorwaarde vervreemden of bezwaren (art. 3:84 lid 4 BW), op de wijze voorzien voor de levering, respectievelijk bezwaring, van de zaken zelf. Wordt een pandrecht – overeenkomstig het bepaalde in art. 3:236 lid 1 of art. 3:237 lid 1 BW – op het voorwaardelijk eigendomsrecht gevestigd, dan ontstaat met voltooiing van de vestigingshandeling een onvoorwaardelijk pandrecht op het voorwaardelijk eigendomsrecht.

Art. 35 lid 1 Fw bepaalt dat, indien op de dag van de faillietverklaring nog niet alle handelingen die voor een levering door de schuldenaar nodig zijn, hebben plaatsgevonden, de levering niet geldig meer kan geschieden. Lid 2 bepaalt dat, indien de schuldenaar voor de dag van de faillietverklaring een toekomstig goed bij voorbaat heeft geleverd, dit goed, indien het eerst na de aanvang van die dag door hem is verkregen – behoudens hier niet ter zake doende uitzonderingen – in de boedel valt. Onder ‘levering’ wordt mede verstaan: de vestiging van een beperkt recht (art. 3:98 BW). Deze voorschriften vormen een uitwerking van art. 23 Fw, inhoudend dat de schuldenaar door de faillietverklaring beschikkingsonbevoegd wordt ten aanzien van zijn tot het faillissement behorende vermogen.

Naar hiervoor is overwogen, moet een door de schuldenaar vóór zijn faillissement gevestigd pandrecht op een voorwaardelijk eigendomsrecht als bedoeld in art. 3:92 lid 1 BW, als een onvoorwaardelijk pandrecht op een bestaand goed worden aangemerkt, waarvan de ‘levering’ (vestiging) reeds is voltooid voordat het faillissement intreedt. Derhalve zijn geen nadere beschikkingshandelingen van de schuldenaar meer nodig. Dit brengt mee dat de art. 35 lid 1 en lid 2 Fw in zodanig geval toepassing missen. Wordt de opschortende voorwaarde waaronder de zaken aan de schuldenaar zijn overgedragen na het intreden van het faillissement vervuld – doordat de resterende prestatie wordt voldaan –, dan groeit het pandrecht van rechtswege uit tot een pandrecht op de volle eigendom van de desbetreffende zaken en daarmee op die zaken zelf."

Conclusie

Het pandrecht groeit van rechtswege uit tot een pandrecht op de volle eigendom van een eerder onder eigendomsvoorbehoud geleverde zaak, als de opschortende voorwaarde (volledige betaling) waaronder de zaken aan de koper (de failliet) zijn overgedragen na het intreden van het faillissement wordt vervuld. De betaling van de resterende koopsom leidt aldus (automatisch) tot een onvoorwaardelijk pandrecht op de zaak zonder dat daarvoor een aparte beschikkingshandeling is vereist.

Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel? Neem gerust vrijblijvend contact met mij op!

Deel deze pagina:

Contactpersoon